Zygmunt Działowski, powstaniec z roku 1863 i podróżnik dał impuls do założenia Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Z inicjatywy jego utworzył się komitet w Toruniu, do którego należeli prócz Działowskiego także dr Donimirski z Toruniu i M. Szczaniecki z Nawry.
Komitet ten przygotował projekt statutu i zwołał zebranie konstytucyjne na 16 grudnia 1875 r. w Toruniu. Po ożywionej dyskusji, uznano potrzebę stworzenia organizacji naukowej dla Pomorza i przyjęto nazwę: Towarzystwa Naukowego w Toruniu dla Prus Zachodnich i ziem przyległych. Odtąd rozpoczęło towarzystwo swe normalne życie naukowe. Od tej pory Toruń stał się prężnym środkiem polskiej myśli naukowej.
Patrząc na półwiekową działalność TNT rozróżnić możemy w niej trzy okresy. Pierwszy od 1876-84, drugi 1897-1913, trzeci od 1915 do 1939. Pierwszy okres był okresem organizacyjnym. Stworzono w tym czasie tak ideowe jak i materialne podstawy Towarzystwa, na których się ono dotąd opiera. W roku 1876 utworzono muzeum i założono początki biblioteki. Kilka lat później powstaje towarzystwo akcyjne, które kładzie kamień węgielny pod gmach Muzeum”, w którym po wykończeniu umieszczono zbiory i bibliotekę. Gmach ten był nie tylko siedzibą TNT, ale zarazem ośrodkiem kultury polskiej całej naszej dzielnicy.
Wszystkiego tego dokonano dzięki energii prezesa, Ignacego Łyskowskiego. Po pierwszym okresie rozwoju nastąpił kilkuletni zastój. Ożywił TNT na nowo ks. Kujot z chwilą, gdy został jego prezesem. Liczba członków wzrasta szybko i dochodzi wreszcie do 600...
Wartość pracy TNT była i jest dla polskości Pomorza niezmiernie ważną, a dla oceny polskości tej dzielnicy może walorem decydującym. Praca ta jest samoistnym, rodzimym wyrazem polskiego ducha tu osiadłej ludności, jest nie tylko przenikaniem przeszłości...
Toruń posiada bogate zbiory muzealne. Muzeum miejskie zostało założone w r. 1861. Drogą darowizn, ofiar, oraz włączenia do muzeum własności miasta, powstały zbiory poważne, posiadające wybitne znaczenie dla badacza przeszłości miasta oraz kultury miejskiej w ogólności...
Copyright @ 2009 Toruń Moje Miasto.